Om risico’s aan te kunnen pakken en zoveel mogelijk de gevolgen van die risico’s te beperken moeten deze eerst herkend worden. Om dit aan boord in kaart te brengen moeten regelmatig observaties gehouden worden. Het doel van deze observaties is de onveilige handeling of onveilige situatie te ontdekken en aan te pakken. Het is aan te bevelen de veiligheidsobservaties bij het werken met arbeidsmiddelen regelmatig uit te voeren. De meeste ongevallen met arbeidsmiddelen worden veroorzaakt door menselijk falen.
 
Voorbeelden van menselijk falen zijn:
  • Niet op de hoogte zijn van de risico’s van het werk (niet weten).
  • Niet in het bezit zijn van de nodige vakkennis (niet weten).
  • Bedrijfsblindheid, door gewenning het gevaar onderschatten (wel weten, niet toepassen).
  • Onvoldoende ervaring (niet kunnen).
  • Niet beschikken over de juiste middelen (niet kunnen).
  • Onvoldoende tijd krijgen om het werk zorgvuldig te doen (niet kunnen).
  • Op de hoogte zijn van de veiligheids­regels, maar ze “overdreven” vinden (niet willen).
  • Stoer gedrag (niet willen).
  • Gewoonte, er is al jaren zo gewerkt en het ging altijd goed (niet willen veranderen).
Bij het werken met arbeidsmiddelen is er voor zowel werkgevers als werknemers een taak weggelegd om bij het gebruik van arbeidsmiddelen rekening te houden met:
  • Middelen
  • Mogelijkheid
  • Mentaliteit
  • Werkplek
 
Middelen
Hieronder verstaan we alle benodigde materialen, diensten en procedures die betrekking hebben op het veilig werken met arbeidsmiddelen. Speciale aandacht verdienen bij de uitrusting van het schip horende onder de richtlijn 2006/42/EG vallende (mobiele) arbeidsmiddelen zoals een elektrische luikenwagen. Hierbij moet rekening te worden gehouden met aspecten zoals:
  • Bedieningsplaatsen
  • Motor/aandrijving
  • Buiten gebruik stellen
Autokranen zijn in dit kader ook arbeidsmiddelen op de arbeidsplaats en vallen daardoor gewoon onder het zelfde regiem als hijskranen ten behoeve van de lading. In de per 1/1/2011 ingetrokken beleidsregel 7.3-3 is daarover het volgende opgenomen: bij gebruik van hijskranen voor stukgoed moeten deze zo zijn uitgerust dat bij het aanlopen van de hijs de stroppen, lengen of kettingen niet ongewild uit de haak kunnen raken (bijvoorbeeld d.m.v. een klephaak = met veer geborgde klep).

Sommige binnenschepen hebben tevens een hijskraan aan boord voor laden en lossen. Dat kunnen containerkranen zijn, maar ook proviandkranen op passagiersschepen, of grijperkraantjes op beunschepen.

Bij gebruik van vacuüm of pneumatisch hijs- of hefgereedschap moet zorg gedragen worden dat personen nimmer onder de last kunnen komen. Indien dit onvoldoende geborgd kan worden moet de hijshoogte beperkt worden tot maximaal 1,5 meter

Het oneigenlijke gebruik van hijswerktuigen zoals bijvoorbeeld het verhalen van het schip of het hijsen van personen met behulp van de kraan is niet toegestaan.

In het geval van het gebruik van hijs- en hefwerktuigen zijn er nog de volgende aspecten waar rekening mee dient te worden gehouden:
  • Gevaren door de last
  • CE gemarkeerde (red: externe link) en daarna periodiek gekeurde hijsgereedschappen
  • Deskundigheid werknemers
 
Gevaren door de last
In het Arbobesluit vinden we in artikel 7.26 het volgende:
  1. Het opslaan of overslaan, laden of lossen, stuwen of anderszins verwerken van goederen of materialen op de kade, in loodsen of in het schip, geschiedt op veilige en ordelijke wijze, rekening houdend met de aard van die goederen of materialen en de verpakking daarvan.
  2. Lasten worden niet opgelicht of neergelaten, tenzij zij op veilige wijze aan het hijs- of hefwerktuig zijn aangeslagen of anderszins bevestigd.
Wat betekent dit in de praktijk?
  • Containers alleen hijsen met speciaal daarvoor bedoeld hijsgereedschap, zoals container spreaders. Het gebruik van viersprongen bij behandeling van 20’ containers wordt afgeraden. Bij 40’ containers kan het hijsen met behulp van viersprongen tot vervorming van de container leiden.
  • Het aanslaan van de last aan de bindmiddelen is verboden tenzij de fabrikant dit bindmiddel hiervoor aangepast heeft. Als voorbeeld kan cellulose genoemd worden. Deze circa 1800 Kg wegende units mogen aan de binddraden gehesen worden, indien het door de fabrikant aangegeven hijsgereedschap gebruikt wordt.
  • De tophoek tussen de diagonale spruiten van een twee of viersprong mag nooit groter zijn dan 120º.
  • Bedenk dat bij een viersprong in het meest ongunstige geval slechts twee spruiten dragen. Een viersprong met vier kettingen met een veilige werkbelasting van elk 5 ton mag maximaal gebruikt worden voor een last van 10 ton.
  • Bij het gebruik van pneumatisch of magnetisch hefgereedschap moet onder geen beding de kans bestaan dat over personen gehesen wordt. Bij ook maar de geringste kans dat personen onder de last staan of lopen moet de gehele zone waarover gehesen wordt, worden afgezet. Of de hijs wordt op een maximale hoogte van 1,5 m boven de kade, dek of vloer verplaatst.
  • Bij het hijsen van lasten met een groot volume of een groot oppervlak moet rekening gehouden worden dat deze lasten meer windgevoelig zijn dan kleine lasten met een gelijke massa(gewicht). Bijvoorbeeld bij het hijsen van damwanden zou het hijsen gestaakt moeten worden bij een lagere windkracht dan aanbevolen door de fabrikant van de hijskraan., Hierbij speelt de ervaring van de kraanmachinist een belangrijke rol.
  • In artikel 7.30 van het Arbobesluit staat vermeld dat op stukken zwaarder dan 1000Kg het gewicht moet zijn aangegeven. Op containers is meestal alleen de maximale belading aangegeven. In de praktijk wil het echter nog wel eens gebeuren dat verladers een container overbeladen. Het is verstandig om zeker bij containeroverslag alleen hijskranen met een lastindicator te gebruiken. Er zijn gevallen bekend van overbeladen containers die met een 60 tons containerkraan aan boord geplaatst werden en die in de loshaven te zwaar bleken voor de havenkraan ter plaatse. Dit leverde de rederij grote kosten op. Ook het uit elkaar vallen van de container kan een gevolg zijn van overbelading.  
Aan hijskranen, hijsgereedschap en de kraanmachinist worden hoge technische, dan wel opleidingseisen gesteld. De zwakke schakel wordt vaak gevormd door de werknemer die de last aanslaat. Een werkgever moet zich realiseren dat ook voor het aanpikken van een last een zekere deskundigheid nodig is. Zomaar een willekeurige uitzendkracht lasten laten aanslaan kan tot ernstig ongelukken leiden!

 
CE gemarkeerde en daarna periodiek gekeurde hijsgereedschappen
Hijsgereedschappen (lees hulpstukken tussen hijskraan en last) moeten na aanschaf (met CE markering) tenminste eenmaal per jaar door een deskundige onderzocht worden, en zo nodig beproefd worden. Bij staaldraad kan veelal volstaan worden met een visuele beoordeling door de deskundige. Nylon stroppen en hijsbanden kunnen niet getrokken worden en moeten door een deskundige op uiterlijke beschadigingen beoordeeld worden en bij enige twijfel afgekeurd en vernietigd worden.

Het gebruik van niet CE gemarkeerd hijsgereedschap inclusief, kettingen, staaldraadstropen, enzovoort is niet toegestaan bij hijswerkzaamheden. Het is aan te bevelen regelmatig te controleren of op het schip niet van een CE-markering voorzien, dan wel niet tijdige gekeurd hijsgereedschap aanwezig is, dat soms overblijft na laad- en loswerkzaamheden.
 
 
Mogelijkheid
Hier onder verstaan we de mogelijkheden die de werkgever biedt om aandacht te besteden aan veiligheid. Tijd is hierbij een belangrijke schakel. Zowel de tijd om werk veilig uit te mogen voeren, als de tijd die nodig is voor het houden van werkplekobservaties en werkoverleg, zullen ingecalculeerd moeten worden.
 
 
Mentaliteit
Behalve middelen en mogelijkheden zal er ook de juiste mentaliteit moeten zijn om veilig omgaan met arbeidsmiddelen in de praktijk te brengen. Respect voor elkaar, openheid, eerlijkheid en begrip zijn dan ook van wezenlijk belang. Voor leidinggevenden is het vooral erg belangrijk om consequent te zijn en zelf het goede voorbeeld te geven.
De leidinggevende (schipper) speelt een voorname rol in het kweken van een goede mentaliteit op het gebied van veiligheid. Het is belangrijk dat op de naleving van gegeven voorschriften ook controle wordt gehouden.

Indien bovenstaande punten goed worden geregeld is de kans op menselijk falen bij het werken met arbeidsmiddelen al voor een groot gedeelte beperkt

De organisatie speelt een belangrijke rol bij het correcte gebruik van de juiste arbeidsmiddelen. Vanuit de organisatie dient met de volgende aspecten rekening te worden gehouden:
  • Inkoop
  • Bestelling/aankoop
  • Reiniging
  • Onderhoud en reparatie
  • Zelfbouw
Een voorbeeld van zelfbouw is het uit losse (CE gemarkeerde) onderdelen een maken van een viersprong. Is dit het geval, dan moet de betreffende werkgever zelf een (nieuwe) EG verklaring van overeenstemming opstellen. Volgens het Warenwetbesluit machines is de werkgever in een dergelijk geval zelf fabrikant geworden met alle daarbij behorende verantwoordelijkheden en verplichtingen. Een uitzondering hierop kan overigens worden gemaakt indien deze onderdelen door één en de zelfde fabrikant geleverd zijn.
 
 
Werkplek 
De inrichting van de werkplek draagt in hoge mate bij aan een veilig gebruik van arbeidsmiddelen. Bij het inrichten van de werkplek en het gebruiken en opstellen van arbeidsmiddelen dient zo veel mogelijk rekening gehouden te worden met de onderstaande aspecten. Dit geldt ook als er sprake is van een tijdelijke arbeidsplaats, zoals vaak met verplaatsbare arbeidsmiddelen het geval is. Als hulpmiddel is een checklijst inrichting werkplek aanwezig:
  • Opstelling
  • Bediening
  • Gevaren bij grondstoffen
  • Mechanische gevaren (denk aan knelgevaar of het gevaar gegrepen te worden door draaiende delen!!)
  • Straling (Infrarood, Ultraviolet of zelfs bij sommige meetapparaten radioactieve straling)
  • Valgevaren ( denk hierbij speciaal aan het gebruik van mechanisch aangedreven handgereedschap bij het werk op hoogte
  • Thermische gevaren (aanraking met hete delen)
  • Trillingen
  • Schadelijke stoffen
  • Brand/explosiegevaar
  • Starten/stoppen
  • Beveiligingen
  • Elektrische gevaren
  • Microbiologische gevaren (in aanraking komen met bacteriën, schimmels, virussen)
  • Persoonlijke beschermingsmiddelen die nodig zijn 
 
Deskundigheid werknemers
Voor het bedienen van hijswerktuigen geldt de verplichting dat dit alleen wordt opgedragen aan personen met een door de werkgever getoetste specifieke deskundigheid. Personen onder de 18 jaar mogen dit soort werk alleen verrichten in het kader van hun opleiding en onder strikt direct en voortdurend toezicht van een begeleider die ouder is dan 18 jaar en die tevens voldoende deskundig is.

Hijswerk moet onder deskundig toezicht gebeuren. Als de kraandrijver de gehele vlucht van de last niet kan overzien moet hij bijgestaan worden door een reepgast of signaalman. Als bij hijswerk over de toegang tot het schip gedraaid moet worden dient het hijswerk gestaakt te worden zolang er personen onder of nabij de hijs aanwezig kunnen zijn. Er mag nooit over verblijven of cabines van vrachtwagens gehesen worden

Op het gebied van veiligheid bij het gebruik van arbeidsmiddelen zijn regelmatige inspecties en toezicht op het juiste gebruik noodzakelijk. Gevaaraanduidingen bij de arbeidsmiddelen met behulp van pictogrammen zijn veelal wettelijk verplicht en gestandaardiseerd. Zij zorgen ervoor dat het begrip en de alertheid van de gebruiker wordt verhoogd.
 
Ga naar boven