Elk werk brengt risico’s met zich mee. Sommige risico’s, zoals in aanraking komen met bacteriën, virussen of giftige stoffen, zijn niet zichtbaar. Het Arbobesluit benoemt deze gevaren en risico’s dan ook apart. De onderwerpen uit de Arbowet en het Arbobesluit die betrekking hebben op het onderwerp hygiëne zijn onder andere:

  1. Zwangere werknemers en borstvoeding (lactatie). Artikel 8 van de Arbowet en in hoofdstuk 1, afdeling 9 van het Arbobesluit, de artikelen 1.40, 1.41 en 1.42.
  2. Omgang met gevaarlijke stoffen, niet alleen die van de lading, maar ook die voor eigen gebruik, Arbobesluit hoofdstuk 4.
  3. Omgang met kankerverwekkende en mutagene stoffen inclusief asbest, Arbobesluit hoofdstuk 4.
  4. Omgang met biologische agentia zoals legionella, Arbobesluit hoofdstuk 4.
  5. Luchtbehandeling in accommodatie en werkruimten, Arbobesluit hoofdstuk 6.
  6. De keuze van persoonlijke beschermingsmiddelen, Arbobesluit hoofdstuk 8.
Als aanvulling op bovenstaande (punt 7) wordt tevens het onderwerp voedselveiligheid beschreven. Dit onderwerp komt niet aan bod in de Arbowet of het Arbobesluit en staat daarom min of meer los van de bovenstaande punten.
 
 
1 - Zwangere werknemers en lactatie
In de binnenvaart is het man/vrouw bedrijf een veel voorkomende situatie. Het kan dus voor komen dat aan boord een zwangere schippersvrouw of vrouwelijk bemanningslid aanwezig is. De werkgever moet zorgvuldig met een zwangere werkneemster omgaan en zo spoedig mogelijk maatregelen nemen nadat zij hem heeft gemeld zwanger te zijn. Zie de bijlage maatregelen zwangere werknemer met een opsomming van maatregelen waaraan een werkgever moet denken

In het werken aan boord van een binnenvaartschip zijn er zes groepen werkgebonden risicofactoren bij zwangere medewerkers:
  • Lichamelijke belasting (zoals tillen, trekken en duwen).
  •  Onregelmatige werktijden, ploegendienst en veelvuldig overwerk.
  • Mentale belasting (werkdruk, regelmogelijkheden, agressie).
  • Chemische factoren (gevaarlijke stoffen).
  • Biologische agentia (infectierisico’s).
  • Fysische factoren (hitte en koude, lawaai, trillingen).
Werkgevers die vrouwen in dienst nemen moeten ervoor zorgen dat aandacht wordt besteed aan deze specifieke risico’s die voor zwangere vrouwen en het ongeboren kind extra gevaarlijk kunnen zijn. De verplichting van de werkgever is om er voor te zorgen dat een werknemer doeltreffend wordt voorgelicht en onderricht.
 

Bij deze voorlichting wordt ook aandacht besteed aan de rustruimte binnen het bedrijf. De voorlichting vindt plaats binnen twee weken nadat de zwangere werknemer aan de werkgever gemeld heeft zwanger te zijn. Tevens geeft de werkgever voorlichting aan de werknemer vóór het bevallingsverlof over de risico’s van het werk en de genomen maatregelen om deze risico’s te voorkomen.
 
 
2 - Omgaan met gevaarlijke stoffen
Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die als internationaal zijn vastgesteld en erkend. Dat wil niet zeggen dat alle stoffen die daar niet in vermeld staan ongevaarlijk zouden zijn. Stoffen die we dagelijks eten, zoals keukenzout, suiker en zelfs bloem kunnen tot letsel of uitval van lichaamsfuncties leiden (acute vergiftiging) of op lange termijn ziekteproblemen opleveren.

Omdat dit hoofdstuk van de Arbocatalogus Binnenvaart gebaseerd is op het geven van nadere invulling op de Arbowetgeving gericht op hygiëne zal niet diepgaand ingegaan worden op de risico’s van de gevaarlijke stoffen behorend tot de lading. Zie hiervoor het beschreven risico blootstelling aan gevaarlijke stoffen in de Arbocatalogus Binnenvaart
 

De wet vervoer gevaarlijke stoffen, samen met het ADN, regelt alles wat met het vervoer, verpakking en de etikettering te maken heeft. De Arbowet regelt wat men moet doen en nalaten bij het verrichten van arbeid met gevaarlijke stoffen. Gevaarlijke stoffen moeten worden gebruikt in overeenstemming met de voorschriften, zoals vermeld op de verpakking, het etiket of in aanvullende informatie van de leverancier.

In de dagelijkse praktijk aan boord van een schip is de kans op het in contact komen met gevaarlijke stoffen groot. Denk bij omgang met gevaarlijke stoffen niet alleen aan de lading, maar ook aan het keukenkastje en overige opslagruimtes aan boord. Op deze lokaties worden stoffen zoals oplosmiddelen, verf, schoonmaakartikelen, enzovoort opgeslagen.

3 - Omgang met kankerverwekkende- en mutagene stoffen inclusief asbest
Werkgevers en werknemers zijn zelf verantwoordelijk voor het veilig omgaan met stoffen op de werkplek. Werkgevers moeten zelf grenswaarden vaststellen, tot een niveau dat geen schade aan de gezondheid van werknemers kan ontstaan.  Daarnaast publiceert het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) publieke, wettelijke grenswaarden.  

Deze wettelijke grenswaarden zijn opgenomen in bijlage XIII van de Arbeidsomstandighedenregeling. In bijlage XIIIA staan grenswaarden voor de niet-kankerverwekkende stoffen en in bijlage XIIIB voor de kankerverwekkende stoffen. Deze bijlagen worden regelmatig door SZW geactualiseerd en kenbaar gemaakt via onder andere de Staatscourant.

Het omgaan met mutagene en/of kankerverwerkende stoffen moet daarom veilig en verantwoord plaats vinden waarbij alle mogelijke voorzorgsmaatregelen en beschermende maatregelen moeten worden toegepast.

In de binnenvaart (zie Binnenvaartwet Hygiëne) zijn ook specifieke stoffen aanwezig, zoals:
Ga naar boven