1 Inleiding

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen met gevaarlijke eigenschappen. Op basis van internationale verdragen zijn deze stoffen in de nationale wetgeving aangegeven als gevaarlijk voor mens dier en/of milieu. Op het werk, maar ook thuis, zijn veel meer gevaarlijke stoffen aanwezig dan mensen denken. Door het nemen van eenvoudige maatregelen is het mogelijk om de vaak ernstige gevolgen van contact met gevaarlijke stoffen te voorkomen.

In de binnenvaart is een grote kennis aanwezig over het gevaar van blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Bij gevaarlijke stoffen in de binnenvaart wordt vaak gedacht aan een gevaarlijke lading. Maar producten die voor het onderhoud aan boord worden gebruikt zoals ammonia, thinner, wasbenzine, enzovoort vallen eveneens onder de definitie van een gevaarlijke stof.

Een speciale categorie van gevaarlijke stoffen zijn stoffen waarin voor de mens gevaarlijke, en soms zelfs dodelijke bacteriën, kunnen worden gevormd. In drinkwater dat in tanks bij temperaturen tussen de 20 ºC en 55 ºC wordt opgeslagen kan een bacterie zich heel gemakkelijk en onbeperkt vermenigvuldigen. Indien met dit water gedoucht wordt, en die persoon de dan gevormde kleine druppeltjes (aërosolen) zou inademen, kan een ziekte optreden die legionella of veteranenziekte wordt genoemd.

Ook in het airconditioning- of luchtbehandelingssysteem kan deze gevaarlijke bacterie zich verspreiden. Denk bij deze zogenaamde biologische agentia ook aan huishoudelijk afval van groente, fruit of andere levensmiddelen. Hier kan bij verkeerde opslag en bij een gemiddelde kamertemperatuur al snel een bron van schimmels en ziekteverwekkers ontstaan.

Gevaarlijke stoffen zijn onder andere stoffen die een direct (acuut) merkbaar gevaar opleveren. Deze stoffen kunnen veiligheidsbedreigend zijn, zoals brandbare stoffen of acuut giftig zijn, zoals stoffen die de werking van de lichaamsfuncties verstoren en bedwelmen of verstikken. Daarnaast kennen we gevaarlijke stoffen die pas op lange termijn schade aan luchtwegen, zenuwstelsel of de organen veroorzaken. Deze zogenaamde chronisch toxische stoffen hebben een lange tijd tussen besmetting en openbaring van de schadelijke gevolgen. Daarnaast zijn er ook stoffen die huid- en luchtwegenallergieën en zelfs kanker (zie de lijst kankerverwekkende stoffen) kunnen veroorzaken.

Besef over het werken met stoffen die gevaarlijke eigenschappen hebben hoort bij het goede zeemanschap dat we van opvarenden van binnenvaartschepen mogen verwachten.

Toch kan het gevaar van blootstelling uit onverwachte hoek komen en opvarenden verrassen. Zo zijn er de laatste tijd veel berichten over zeecontainers waarin goederen zijn gegast zonder dat hierover iets is aangetekend op de ladingpapieren. In de binnenvaart heeft dit nog niet direct tot gevaarlijke situaties geleid, maar bij het lossen van de lading uit deze containers zijn een aantal mensen al bedwelmd geraakt.

In dit document komen eerst de risico’s van blootstelling aan gevaarlijke stoffen en opname van deze stoffen in het lichaam aan de orde. Daarnaast vindt men een uiteenzetting van de wettelijke bepalingen waaraan men als werkgever en/of werknemer moet voldoen. Hoe men dit aan boord kan inrichten met betrekking tot respectievelijk de gevolgen van blootstelling aan en besmetting met gevaarlijke stoffen, het herkennen van gevaarlijke stoffen en oplossingen om veilig om te gaan met gevaarlijke stoffen aan boord komt in het hoofdstuk oplossingen aan de orde.

Door op de onderstreepte teksten te klikken gaat men naar voorbeelden en/of referentiemateriaal om het onderwerp te verduidelijken.

 

 

Afbeelding: opslag gevaarlijke stoffen in keuken

Ga naar boven